In 1964 al modelleerden verschillende natuurkundigen, onder wie de Belgische professor François Englert, het ‘Brout-Englert-Higgs boson’ dat van essentieel belang is voor het begrip van het heelal en zijn deeltjes. Dankzij het Europees Centrum voor Kernonderzoek wordt 50 jaar later het wetenschappelijke bewijs ervan geleverd.

Dit elementaire deeltje is één van de hoekstenen van de deeltjesfysica. Deze kennis opent de weg naar nieuwe ontdekkingen. We hebben hier te maken met de ‘nucleaire technologie’ van de toekomst.

In het huidige klimaat, waarin kernenergie vaak in een negatief daglicht staat, is het nuttig erop te wijzen dat de Belgische knowhow op dit gebied een wereldwijde erkenning geniet. Ons land staat aan de top van de kernwetenschap en het nucleaire onderzoek. Het Studiecentrum voor Kernenergie (SCK-CEN) in Mol vervult een pioniersrol in de ontwikkeling van deze technologieën. Minder dan een jaar geleden kondigde het SCK-CEN een wereldprimeur aan: de onderzoekers van het centrum zijn erin geslaagd een kernreactor met een loodkern, aangedreven door een deeltjesversneller, te doen functioneren. Dit prototype is de voorloper van een veel krachtiger onderzoeksinstrument, m.n. MYRRHA, dat zal aantonen dat het volume hoogradioactief afval met een factor 100 kan worden verminderd en de radioactiviteit van dit afval met een factor 1.000 kan worden verkleind!

Nucleaire toepassingen zijn aanwezig in minder gekende domeinen

We moeten dringend gaan beseffen dat het nucleair onderzoek in België niet alleen betrekking heeft op radioactief afval. Voor de toekomstige generaties is het van fundamenteel belang om over een energie te beschikken die weinig CO2 uitstoot en die beantwoordt aan de groeiende energienoden. Of anders gezegd, een innoverende energie die haar plaats heeft in een verantwoordelijke energiemix.

Kernenergie vervult ook een rol in de ontwikkeling en productie van technologieën die we overal in de ‘duurzame’ sector aantreffen. Zo maakt de onderzoeksreactor BR2 in Mol het mogelijk om elektronische circuits van hoge kwaliteit te produceren die worden gebruikt in zonnepanelen, windmolens, hybride wagens of elektrische tractie (hst’s…). Nucleaire technologie is dus belangrijk voor de vooruitgang van de duurzame sector en het efficiënter maken van elektriciteitstransmissie.

Wereldwijd is het nucleair onderzoek ook van belang voor de volksgezondheid. De nucleaire sector waakt over de bevoorradingszekerheid van radio-isotopen, die worden gebruikt bij het diagnosticeren en vervolgens het verzorgen van personen die lijden aan ernstige pathologieën, o.m. kanker en hart- en vaatziekten. Via het Instituut voor Radio-elementen (IRE) is België één van de 4 belangrijkste productielanden van radio-isotopen, die wereldwijd gebruikt worden. Met andere woorden, de nucleaire technologie helpt en verzorgt.

Kerntechnologie speelt ook een belangrijke, maar vaak miskende, rol in de strijd tegen tuberculose en malaria, die jaarlijks meer dan 2,5 miljoen mensen doden, waaronder een groot aantal kinderen. Een van de problemen waarmee men op het terrein te kampen krijgt, is de resistentie van sommige patiënten aan de beschikbare geneesmiddelen. Helaas duurt het vaak een maand voor men resistentie aan geneesmiddelen tegen malaria ontdekt. Bij geneesmiddelen tegen tuberculose kan dat zelfs oplopen tot twee maand. Dankzij de nucleaire knowhow heeft het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) methoden ontwikkeld om binnen luttele uren resistenties te kunnen vaststellen. Zo kan men sneller een efficiënte behandeling voorstellen.

Deze technieken worden ook gebruikt om aids te behandelen. Het gebruik van nucleaire technieken in de moleculaire biologie laat toe de efficiëntie van een aidsvaccin te beoordelen en zeer snel de personen te identificeren die er resistent tegen zijn. Dankzij deze technologie kunnen vele levens gered worden.

In de landbouw ten slotte heeft het nucleair onderzoek het mogelijk gemaakt een techniek te ontwikkelen die bepaalde insecten steriel maakt. Denk maar aan de tseetseevlieg of de insecten die het gemunt hebben op fruit en groenten. Daardoor kan zowel de schade aan de landbouwproductie als het gebruik van pesticiden drastisch beperkt worden.

Een technologie van de toekomst

Vaak uit onwetendheid verkondigen sommigen dat kernenergie een technologie van het verleden is. Alles wijst er echter op dat de nucleaire technologie van morgen het mogelijk zal maken de nieuwe uitdagingen aan te gaan die de planeet ons stelt. Ze zal ook nodig zijn om nieuwe planeten te ontdekken. Vandaag al functioneert de batterij van Curiosity, de robot die naar de planeet Mars gestuurd werd, op basis van nucleaire technologie. Het onderzoek naar een nieuwe kernreactor moet het in de toekomst ook mogelijk maken om verder en sneller in de ruimte te reizen.

Al deze elementen tonen aan dat het noodzakelijk is om vandaag in nucleair onderzoek te investeren en om onze onderzoekers en al wie in de sector werkt te ondersteunen zodat België zijn pioniersstatus kan bewaren. Of het er nu om gaat om een beter begrip van het heelal - via het ‘Brout-Englert-Higgs boson’- of in de landbouw, in de medische sector of de industriële sector, de nucleaire wetenschap en het nucleair onderzoek biedt België nieuwe horizonten en nieuwe kansen om om een een wereldwijd erkende kennishub te worden.

Matthias Meersschaert
Belgisch Nucleair Forum